De EU-25 besliste de uitstoot van koolstofdioxide (CO2, het voornaamste broeikasgas) tegen 2012 stapsgewijs te verminderen met 8% ten opzichte van 1990. Om deze doelstelling te halen werd de handelsmarkt van verhandelbare emissierechten ingevoerd.

Bedrijfsaansprakelijkheid

In de EU zijn landenquota's in verhandelbare emissierechten vastgelegd. De nationale overheden hebben aan elk energie-intensief bedrijf een vast aantal emissierechten toegekend. Indien het bedrijf meer vervuilt dan de toegewezen rechten, moet het uitstootrechten aankopen, op straffe van een forse boete.

Andersom kan het bedrijf emissierechten verkopen wanneer het onder de toegewezen drempel blijft. De berekening en aangifte gebeuren in de maand maart voor de uitstoot van het voorbije jaar.

De boete bedraagt EUR 40 per ton CO2, en EUR 100 vanaf 2008. Bovendien zijn de bedrijven die meer CO2 uitstoten dan toegelaten verplicht het tekort te compenseren in het daaropvolgende jaar.

In de eerste fase gaat het om bedrijven uit de cement-, energie-, glas-, karton-, keramiek-, papier- en staalsectoren en alle bedrijven met stookinstallaties >20MWth. Meer dan 12.000 industriële installaties vallen onder de regeling, goed voor 45% van de totale CO2-uitstoot in de EU-25.

In de tweede fase, vanaf 2008, worden de overige broeikasgassen opgenomen in de landenquota's en de emissiehandel. Dit betekent dat ook de bedrijven uit andere bedrijfstakken, zoals de chemische industrie, onder de toepassing van de wet zullen vallen.

Hoe dient een bedrijf zich voor te bereiden ?

Vooreerst moet het beschikken over een uitstootvergunning en ingeschreven staan in het nationale register. Verder moeten de protocols voor de monitoring en de rapportering in het bedrijf geïmplementeerd zijn.

De waarde van de emissierechten en de kosten die de CO2 uitstoot met zich meebrengen worden best mee opgenomen in het risicobeheer.

Het bedrijf moet ook zeker zijn dat de emissierechten verrekend worden in het accountancysysteem. De emissierechten komen in de bedrijfsbalans terecht, kunnen uitgaven of inkomsten zijn, en beïnvloeden rechtstreeks de waarde van het bedrijfsaandeel.

Tenslotte dient ook een handelsstrategie voor de emissierechten uitgestippeld te worden, zelfs indien het bedrijf slechts occasioneel te maken heeft met de aan- of verkoop ervan. Hiermee neemt het bedrijf voorzorgen om haar handelspositie af te dekken.

De bedrijven die onder de regeling vallen zullen trachten de extra kosten te verrekenen op hun eindklanten. Gevolg is dat vele ondernemingen die vandaag nog niet onder de regeling vallen zullen geconfronteerd worden met hogere uitgaven.

De inspanningen die bedrijven moeten leveren om de emissiehandel te beheren zijn aanzienlijk. Voor 90% van de betrokken bedrijven is de pooling van hun portefeuilles van emissierechten meer dan een overweging waard.

Europese emissiehandel neemt snelle start

EU Emissions Trading System (EU ETS) is de handelsplaats voor uitstoottoekenningen binnen de EU-25 en veruit het belangrijkste handelsplatform ter wereld op dit gebied.

Binnen de EU is 2,23 miljard ton CO2 uitstoot toegekend (25 miljard ton wereldwijd), hetgeen vandaag reeds zorgt voor een lichte schaarste van ongeveer 3% op de emissiehandelsmarkt. Europa staat 2% achter op het Kyoto-schema, al varieert de toestand van land tot land. Hierdoor zal vanaf 2008 veel meer moeten bespaard worden, met ernstige gevolgen voor de emissiekoersen.

De markt bedraagt ca 300 miljoen ton CO2 in 2005 (600 miljoen ton in 2006), goed voor een verwachte omzet van ca EUR 30 tot 60 miljard per jaar tegen 2012. Wereldwijd is het transactievolume sinds 2003 jaarlijks met bijna 40% toegenomen. Transacties zijn termijncontracten zoals spots en forwards, en afdekking of hedging.

De gemiddelde prijs per ton CO2 op de EU ETS is sinds Februari 2003 geëvolueerd van de startkoers van EUR 6 naar EUR 23. De hoge olieprijs is mede oorzaak van deze snelle stijging. Stoken met kolen wordt aantrekkelijker hetgeen leidt tot meer CO2-uitstoot en bijgevolg de vraag naar emissierechten verhoogt.
Even belangrijk is de huidige discrepantie tussen vraag en aanbod. Slechts een klein aantal landen (België, Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Nederland) is, in dit prille stadium van de EU ETS, actief aan de aanbodzijde. Het grote volume aan uitstootrechten van de landen van Midden- en Oost-Europa moet nog op de markt komen.

Twee factoren zullen de emissiehandel in Europa in de nabije toekomst beïnvloeden. Een: de regelgever blijft onduidelijk over de marktsituatie na 2012. Twee: het is nog niet zeker of uitstootrechten in Rusland, Oekraïne en andere economieën in ontwikkeling zullen voldoen aan de instapvoorwaarden voor de internationale emissiehandel.

Fortis en Carbon Trading

Fortis Bank is de Europese koploper in de dienstverlening op het gebied van CO2-emissierechten, ook Carbon Trading genoemd.

De bank neemt voor haar klanten alle formaliteiten van de emissiehandel uit handen: administratie, juridische zaken en het verhandelen van de emissierechten. Doel is de waarde van de uitstootrechten te optimaliseren en de risico's die voortvloeien uit niet gehaalde emissieobjectieven te minimaliseren.

Om dit brede spectrum aan diensten te bieden heeft Fortis vier gespecialiseerde kanalen ontwikkeld:

• Carbon Trust Services: Staat in voor de registratie, administratie en bewaardiensten voor grootbedrijven. Beheert ook de uitstootreductieplannen en fondsen.
• Carbon Trading Services: Regelt de handel in emissierechten (toonbank, als makelaar of via de marktzalen) inclusief gestructureerde transacties die energieproducten combineren met clearingdiensten.
• Carbon Finance Services: Adviesverlening en projectmatige aanpak van schuldenposities alsook andere projecten met het oog op de vermindering van CO2 uitstoot.
• Carbon Fund Services: Uitwerking van fondsen, beheer en participaties.

Met de projectfinanciering voor grootbedrijven is Fortis een uitschieter op de markt. Fortis beschikt over de expertise in industriële en financiële domeinen om schuld- en risicobeheerprojecten uit te werken, te financieren en te beheren.

Fortis werkt gestructureerde producten uit die zorgen voor inkomstenstromen uit de emissiehandel en investeringen in milieuvriendelijke technologieën helpen rendabiliseren.

Europees marktleider in financiële milieuproducten

De bank beschikt over een gespecialiseerd team voor financiële milieuproducten. De voornaamste activiteiten zijn :

• De 'Environmental Products Desk' die aan de klanten deals voorstelt omtrent emissiehandel, zowel als adviseur als financieel tussenpersoon. Fortis beschouwt Europese emissierechten als kapitaal hetgeen effectisering mogelijk maakt. Zo kan een bedrijf een lening verkrijgen met uitstootrechten als kapitaal.
• Financiële diensten (Fusies en Acquisities) die rekening houden met de kapitaalwaarde van CO2 tijdens de 'due diligence' fase.
• De financiering van projecten met het oog de reductie van de uitstoot van broeikasgassen en de commercialisering van de CO2-rechten die eruit voortvloeien.
• Investeringen met eigen middelen in 'groene' energie of fondsen gewijd aan marktmechanismen die het broeikaseffect helpen bestrijden.
• Risicodekkingsproducten tegen prijsschommelingen van grondstoffen en energieprijzen. Fortis heeft een jarenlange ervaring opgebouwd in de grondstoffenhandel en het afsluiten van grondstoffencontracten.
• Voor investeerders: European Carbon Fund, een beleggingsfonds dat als SICAV geregistreerd staat in Luxemburgs. Fortis is co-sponsor.

In samenwerking met enkele partners heeft Fortis Bank in november 2004 een European Carbon Fund gelanceerd, het eerste niet-gouvernementele beleggingsfonds om het broeikaseffect te helpen bestrijden.

Stijgende energieprijzen afdekken

De opgelegde reductie van CO2-uitstoot geeft aanleiding tot een stijging van de energieprijs. De elektriciteitsbedrijven zitten nog deels in een afgeschermde markt waardoor ze de extra kosten voor de reductie van CO2-uitstoot kunnen doorrekenen aan de klanten.

Voor sectoren waar energie tot 40 procent van de kosten uitmaakt, brengt dit nieuwe kopzorgen mee. De volatiliteit van de energieprijzen is bovendien zo groot dat de energieleveranciers niet langer een prijs willen garanderen voor de komende twee, drie of vier jaar.

De Energy swap dekt de onderneming in tegen schommelingen in energieprijzen. Het is vooral interessant voor ondernemingen waar de energiekosten 15% of meer van de totale kosten oplopen. Dat kan reeds een wegtransporteur zijn, een brouwerij, een staalbedrijf of een papierfabriek.

De Energy swap is een eenvoudige formule. De bank en de klant spreken een vaste prijs af voor een welbepaalde periode. Tijdens die periode koopt de klant energie aan bij de leverancier van zijn keuze en betaalt daarvoor de marktprijs. Op het einde van de periode wordt de gemiddelde marktprijs vergeleken met de afgesproken prijs. Ligt de marktprijs hoger dan de overeengekomen prijs, dan betaalt de bank het verschil terug aan de klant. Is de marktprijs lager dan de verwachte prijs, dan betaalt de klant het verschil aan de bank.